1. Kaygı bozuklukları ve kaçınma davranışları
Ayrılmak istememe, sürekli güvence arama, okuldan kaçınma, karın ağrısı, uyku güçlüğü veya sosyal ortamlarda geri çekilme kaygıyla ilişkili olabilir. Ancak bedensel hastalıklar, zorbalık ve gelişimsel etkenler de dışlanmalıdır. Çocuklarda kaygı ve korkular sayfası değerlendirme başlıklarını ayrıntılandırır.
2. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
Dikkati sürdürme güçlüğü, eşyaları kaybetme, sırasını bekleyememe ve dürtüsel davranma DEHB’de görülebilir. Belirtilerin erken başlaması, birden fazla ortamda görülmesi ve işlevi etkilemesi önemlidir. Kaygı, uyku sorunu ve öğrenme güçlüğü benzer bir görünüm oluşturabileceğinden tanı tek teste dayandırılmaz.
3. Çocuk ve ergenlerde depresyon
Depresyon her çocukta üzgün yüz ifadesiyle görünmez. İçe çekilme, ilgi kaybı, öfke, uyku ve iştah değişikliği, değersizlik düşünceleri veya okul performansında düşüş eşlik edebilir. Kendine zarar düşüncesi varsa acil değerlendirme gerekir. Depresyon değerlendirmesi sayfasında süreç açıklanır.
4. Otizm spektrumu ve gelişimsel farklılıklar
Sosyal iletişimde farklılıklar, sınırlı veya tekrarlayıcı davranışlar, duyusal hassasiyetler ve değişime yoğun tepki gelişimsel değerlendirme gerektirebilir. Her geç konuşma veya göz teması azlığı otizm anlamına gelmez; gelişimin bütün alanları birlikte incelenmelidir.
5. Okul reddi, öğrenme ve uyum güçlükleri
Okula gidememe tek başına bir tanı değildir. Kaygı, depresyon, zorbalık, öğrenme güçlüğü, aile içi stres veya okul koşulları etkili olabilir. Akademik güçlükte çocuğun öğretim geçmişi ve bilişsel profili; okul reddinde ise korkuyu sürdüren döngü değerlendirilir.
Belirti kümeleri neden birbirine karışır?
Dikkatsizlik kaygıda da görülebilir; öfke depresyonu örtebilir; uyku bozukluğu birçok tabloyu ağırlaştırabilir. Bu nedenle Ankara çocuk psikiyatri doktorları ile görüşme arayan ailelerin “hangi tanı?” sorusundan önce “hangi ortamda, ne zamandır ve neyi bozuyor?” sorularına yanıt hazırlaması daha yararlıdır.
Tanıdan sonra izlenecek yol çocuğa göre belirlenir
Bilgilendirme, psikoterapi, aile çalışması, okul düzenlemeleri, gelişimsel destek ve gerektiğinde ilaç tedavisi seçenekleri tek tek değerlendirilir. Karar, çocuğun gereksinimi ve ailenin katılımıyla oluşturulmalıdır.