Sosyal karşılıklılık
İletişimi başlatma, karşılıklı sürdürme, ortak ilgi ve sosyal yanıtların niteliği.
Ankara · Yapılandırılmış Klinik Gözlem
ADOS-2 Otizm Değerlendirmesi
Sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, oyun ve sınırlı ya da yineleyici davranış örüntülerini standartlaştırılmış etkinlikler sırasında inceleyen klinik değerlendirme aracıdır.
ADOS-2, otizm spektrum bozukluğu değerlendirmesinde yaygın kullanılan yarı yapılandırılmış bir gözlem yöntemidir. Elde edilen sonuç tek başına tanı değildir; gelişim öyküsü, aile görüşmesi, okul bilgileri ve kapsamlı çocuk psikiyatrisi değerlendirmesiyle birlikte yorumlanır.
5 farklı modülYaş ve özellikle ifade edici dil düzeyine uygun gözlem
Yarı yapılandırılmış uygulamaSosyal etkileşimi ortaya çıkaran standart etkinlikler
Tek başına tanı koymazKapsamlı klinik değerlendirmenin bir bileşenidir
ADOS-2 nedir?
Bir laboratuvar testi değil, yapılandırılmış davranış gözlemidir
ADOS-2; uzman ile değerlendirilen kişi arasında iletişim ve etkileşim fırsatları oluşturan görevler, sohbetler ve oyun etkinliklerinden oluşur. Bu etkinlikler çocuğu “başarılı” ya da “başarısız” olarak sınıflandırmak için değil, sosyal iletişim davranışlarının nasıl ortaya çıktığını gözlemek için kullanılır.
Gözlem sırasında sözel ve sözel olmayan iletişim, sosyal karşılıklılık, ortak dikkat, oyun ya da hayal gücü ile sınırlı ve yineleyici davranışlar belirli kodlama kurallarına göre değerlendirilir.
ADOS-2 bir tarama testi, zekâ testi veya dil testi değildir. Çocuğun bütün gelişim profilini tek başına açıklamaz.
Gözlem alanları
Değerlendirme sırasında hangi davranışlar incelenir?
İncelenen davranışlar yaşa, dil düzeyine ve seçilen modüle göre değişir.
Sözel ve sözel olmayan iletişim
Konuşma, jest, yüz ifadesi, bakışın iletişimle bütünleşmesi ve iletişim amacı.
Oyun ve hayal gücü
Nesneleri işlevsel ya da sembolik kullanma, ortak oyuna katılma ve anlatı oluşturma.
Sınırlı ve yineleyici örüntüler
Tekrarlayıcı hareketler, duyusal ilgiler, katılık ve yoğun ya da sınırlı ilgi alanları.
Klinik çerçeve
Tek oturumdaki davranış, yaşamın tamamı değildir
ADOS-2 standart bir gözlem penceresi sunar; ancak tanı, belirtilerin farklı ortamlarda ve gelişim boyunca nasıl seyrettiğini de gerektirir.
Sosyal iletişim
Davranışın yalnızca varlığı değil; sıklığı, niteliği, iletişim amacı ve bağlama uygunluğu değerlendirilir.
Oyun ve esneklik
Yaşa uygun oyun, hayal gücü, ortak etkinliğe katılım ve geçişlere verilen tepkiler gözlenir.
Bağlam ve örüntü
Klinikte görülmeyen fakat evde veya okulda bildirilen davranışlar gelişim öyküsü içinde ayrıca ele alınır.
Modül seçimi
ADOS-2 modülleri yaş ve dil düzeyine göre seçilir
Modül seçimi, beklenen otizm düzeyine göre değil; kronolojik yaş ve özellikle kişinin kendiliğinden kullandığı ifade edici dil düzeyine göre yapılır.
| Modül | Genel kullanım çerçevesi | Önemli not |
|---|---|---|
| Toddler Modülü | 12–30 aylık, tutarlı sözcük öbeği kullanmayan küçük çocuklar. | Sonuçlar küçük yaşın gelişimsel değişkenliği nedeniyle “endişe düzeyi” çerçevesinde yorumlanır; tanı yerine geçmez. |
| Modül 1 | 31 ay ve üzerindeki, tutarlı sözcük öbeği konuşması bulunmayan kişiler. | Dil ve gelişim düzeyine uygun materyal ve etkileşimler kullanılır. |
| Modül 2 | Sözcük öbekleri kullanan ancak akıcı konuşma düzeyinde olmayan kişiler. | Yaşa bağlı uygulama farklılıkları klinisyen tarafından dikkate alınır. |
| Modül 3 | Akıcı konuşan çocuklar ve genç ergenler. | Sohbet, anlatı, duygular ve sosyal ilişkiler yaşa uygun biçimde ele alınır. |
| Modül 4 | Akıcı konuşan ileri yaştaki ergenler ve yetişkinler. | Görüşme ve sosyal karşılıklılık ağırlıklıdır; klinik öyküyle bütünleştirilir. |
Yanlış modül seçimi puanların yorumunu etkileyebilir. Uygun modül, uygulama öncesindeki dil ve gelişim değerlendirmesiyle belirlenir.
Uygulama öncesi
Değerlendirmenin doğru soruyla başlaması gerekir
Randevu öncesinde başvuru nedeni ve çocuğun iletişim düzeyi netleştirilir. ADOS-2’nin klinik soruyu yanıtlamaya uygun olup olmadığı ve hangi modülün kullanılacağı değerlendirilir.
- Gebelik, doğum, gelişim ve sağlık öyküsü
- İlk sözcükler, dil gelişimi ve iletişim biçimi
- Ev ve okul ortamındaki sosyal davranışlar
- Duyusal özellikler, rutinler ve ilgi alanları
- İşitme, görme, dil ve önceki gelişim değerlendirmeleri
- Eşlik edebilecek dikkat, kaygı, öğrenme veya davranış güçlükleri
Uygulama süreci
Değerlendirme nasıl ilerler?
Oturum, seçilen modüle ve kişinin ihtiyaçlarına göre düzenlenir; standart uygulama ve kodlama ilkeleri korunur.
Gözlem oturumu
- Genellikle bireysel ve yüz yüze uygulanır.
- Etkinlikler yaş ve dil düzeyine uygun modüle göre yürütülür.
- Süre çoğu uygulamada yaklaşık 40–60 dakikadır; klinik koşullara göre değişebilir.
- Aile bireyinin odada bulunması modüle ve klinik gereksinime göre belirlenir.
Kodlama ve bütünleştirme
- Gözlenen davranışlar standart ölçütlerle kodlanır.
- Sosyal Etki ve Sınırlı/Yineleyici Davranış alanları değerlendirilir.
- Algoritma sonucu, öykü ve diğer klinik bilgilerden bağımsız yorumlanmaz.
- Sonuçlar anlaşılır bir geri bildirim ve gerektiğinde yazılı raporla paylaşılır.
Puanların anlamı
Algoritma sınıflandırması klinik tanıyla aynı şey değildir
ADOS-2 kodlarından elde edilen algoritma sonuçları, gözlem oturumunda otizmle ilişkili davranışların düzeyini yapılandırır. Bir eşik değerinin aşılması otomatik olarak tanı konduğu; aşılmaması da otizmin kesin olarak dışlandığı anlamına gelmez.
Sonucu etkileyebilecek etkenler
- Dil gecikmesi veya gelişimsel düzey
- Yoğun kaygı, dikkat ve davranış düzenleme güçlüğü
- Yabancı ortam, yorgunluk veya hastalık
- Kültürel ve dilsel farklılıklar
- Öğrenilmiş sosyal uyum ya da maskeleme stratejileri
Sonucun yanıtlamadığı sorular
- Çocuğun zekâ veya akademik kapasitesi
- Dil bozukluğunun ayrıntılı profili
- Günlük yaşam ve uyumsal işlev düzeyi
- Belirtilerin tıbbi veya genetik nedeni
- Tek başına destek gereksinimi ve tedavi planı
Klinik güvenlik notu
ADOS-2’de otizmle uyumlu bir sınıflandırma görülmesi tanının otomatik olarak kesinleştiği anlamına gelmez. Benzer davranışlara yol açabilecek dil, gelişim, dikkat, kaygı ve diğer ruhsal ya da nörogelişimsel durumlar ayırıcı değerlendirmede ele alınmalıdır.
Bütüncül değerlendirme
Otizm değerlendirmesi hangi bileşenleri içerebilir?
Tanısal karar, farklı kaynaklardan gelen bilgilerin klinik olarak bütünleştirilmesine dayanır.
Aile görüşmesi ve gelişim öyküsüErken gelişim belirtileri, günlük işlevsellik ve farklı ortamlardaki davranışlar.
Çocuk psikiyatrisi muayenesiBelirtiler, ayırıcı tanılar, eşlik eden güçlükler ve klinik ölçütler.
Yapılandırılmış gözlemKlinik soruya uygun olduğunda ADOS-2 gibi standartlaştırılmış araçlar.
Gelişimsel testler ve okul bilgileriGerektiğinde dil, bilişsel gelişim, uyumsal beceri ve öğretmen gözlemleri.
Sonuç ve destek planıGüçlü yönler, destek gereksinimleri, eğitim ve izlem önerileri.
Doğru kullanım
ADOS-2 ne için kullanılmamalıdır?
Tek başına tarama
Toplum taraması veya kısa gelişim taraması yerine geçmez; değerlendirme amacıyla klinik bağlamda kullanılır.
Tek başına tanı
Tanı; gelişim öyküsü, çoklu kaynak bilgisi, klinik muayene ve ayırıcı değerlendirme gerektirir.
Tedavi başarı puanı
Tekrarlanan ADOS-2 puanları genel bir tedavi başarı ölçeği gibi yorumlanmamalıdır; işlevsel hedefler ayrı izlenir.
Randevu hazırlığı
Çocuğu sınava hazırlamak gerekmez
ADOS-2 performans sınavı değildir. Etkinlikleri önceden öğretmek veya çocuğa nasıl davranması gerektiğini ezberletmek değerlendirmeyi bozabilir.
Yanınızda bulunması yararlı olabilir
- Önceki değerlendirme ve test raporları
- Dil ve konuşma, işitme ya da nöroloji raporları
- Öğretmen gözlemleri ve okul değerlendirmeleri
- Kullanılan ilaçlar ve önemli sağlık bilgileri
- Ailenin gözlediği davranışlara ilişkin kısa notlar
Randevu günü
- Çocuğun dinlenmiş ve temel ihtiyaçlarının karşılanmış olması
- Rahat kıyafet ve gerekiyorsa düzenli kullanılan yardımcı ekipman
- Hastalık veya belirgin uykusuzluk varsa kliniğe bilgi verilmesi
- Çocuğa “oyun oynayıp sohbet edeceğiz” gibi sade ve baskısız açıklama
- Fotoğraf veya video kaydı varsa önceden açık onam alınması
İlgili değerlendirmeler
Çocuğun ihtiyacına göre birlikte ele alınabilecek alanlar
Otizm Spektrum BozukluğuBelirtiler, değerlendirme ve destek yaklaşımı.İnceleyin →
Psikolojik ve Psikiyatrik TestlerÇocuk ve ergen değerlendirme araçları.İnceleyin →
WISC-IV Zekâ TestiBilişsel güçlü yönler ve destek gerektiren alanlar.İnceleyin →
Stanford–Binet Zekâ TestiBireysel bilişsel değerlendirme hakkında bilgi.İnceleyin →
MOXO Dikkat TestiDikkat performansının klinik değerlendirmeye katkısı.İnceleyin →
Tanı ve TedavilerÇocuk ve ergen ruh sağlığı hizmetleri.İnceleyin →
Tıbbi içerik değerlendirmesi
Uzman gözden geçirmesi
Uzm. Dr. Emine Taşyürek
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
Bu içerik aileleri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır; kişisel muayene, tanı veya tedavi önerisinin yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
ADOS-2 hakkında merak edilenler
ADOS-2 testi nedir?
ADOS-2; sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, oyun ve sınırlı ya da yineleyici davranışları standartlaştırılmış etkinlikler sırasında inceleyen yarı yapılandırılmış bir gözlem aracıdır.
ADOS-2 tek başına otizm tanısı koyar mı?
Hayır. Hiçbir tek araç otizm tanısının tek dayanağı olmamalıdır. Sonuç; gelişim öyküsü, aile ve okul bilgileri, klinik muayene ve gerektiğinde diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.
ADOS-2 hangi yaşlarda uygulanabilir?
Toddler Modülü 12–30 aylık ve tutarlı sözcük öbeği kullanmayan küçük çocuklar için geliştirilmiştir. Diğer modüller, 31 ay ve üzerindeki çocuklardan yetişkinlere kadar yaş ve ifade edici dil düzeyine göre seçilir.
ADOS-2 modülü nasıl seçilir?
Modül, otizmin düşünülen şiddetine göre değil; kişinin kronolojik yaşı ve özellikle kendiliğinden kullandığı ifade edici dil düzeyine göre klinisyen tarafından seçilir.
ADOS-2 uygulaması ne kadar sürer?
Gözlem oturumu çoğu uygulamada yaklaşık 40–60 dakika sürer. Ön görüşme, kodlama, ek değerlendirmeler ve geri bildirim bu süreye dahil değildir; toplam süreç klinik gereksinime göre değişir.
Yüksek ADOS-2 puanı ne anlama gelir?
Oturumda otizmle ilişkili davranışların belirli bir düzeyde gözlendiğini gösterebilir; ancak otomatik tanı anlamına gelmez. Dil, gelişim, kaygı, dikkat ve klinik öyküyle birlikte değerlendirilmelidir.
Düşük puan otizmi kesin olarak dışlar mı?
Hayır. Tek oturumda belirtilerin görülmemesi; farklı ortamlardaki veya geçmişteki belirtileri ortadan kaldırmaz. Özellikle öğrenilmiş uyum stratejileri, yaş ve bağlam klinik yorumda dikkate alınır.
Aile uygulama sırasında odada bulunabilir mi?
Bu karar yaşa, seçilen modüle ve çocuğun gereksinimine göre verilir. Aile odadaysa gözlemi yönlendirmemesi ve çocuğa yanıt öğretmemesi istenir.
Çocuğu ADOS-2’ye nasıl hazırlamalıyız?
Etkinlikleri çalıştırmak gerekmez. Çocuğun dinlenmiş gelmesi, rahat hissetmesi ve randevunun sade bir dille açıklanması yeterlidir. Önceki raporların getirilmesi yararlı olabilir.
ADOS-2 tedavi etkisini ölçmek için tekrar uygulanır mı?
ADOS-2 genel bir tedavi sonuç ölçeği olarak tasarlanmamıştır. İzlemde iletişim, günlük yaşam, okul uyumu ve kişiye özgü işlevsel hedefler daha uygun ölçümlerle değerlendirilir; tekrar uygulama kararı klinik soruya göre verilir.
Çocuğunuz için kapsamlı bir gelişimsel değerlendirme planlayın
ADOS-2 gereksinimi; başvuru nedeni, yaş, dil düzeyi ve mevcut klinik bilgiler değerlendirilerek belirlenir. Sonuçlar tek bir puana indirgenmeden aileyle paylaşılır.
İletişim ve RandevuBu sayfa genel bilgilendirme içindir. Acil risk, belirgin gerileme veya çocuğun güvenliğine ilişkin kaygı varsa gecikmeden uygun sağlık kuruluşuna başvurun.